{"id":540,"date":"2016-01-20T12:16:20","date_gmt":"2016-01-20T12:16:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/?page_id=540"},"modified":"2022-04-22T12:06:55","modified_gmt":"2022-04-22T12:06:55","slug":"resonans-pahn","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/resonans-pahn\/","title":{"rendered":"Resonans en de Pahn methodiek"},"content":{"rendered":"

\"resonans\"<\/a>Resonantie is het trillen van lucht in een bepaalde ruimte. Zangers en logopedisten spreken over resonans als ze het trillen van de lucht in de verschillende holtes van het spreekkanaal bedoelen. Hoe meer je gebruik maakt van de trillingen in je borstholte, mond, kaak- en voorhoofdholtes, hoe meer boventonen de stem produceert. En hoe meer boventonen hoe meer de stem \u2018draagt\u2019. Doel van resonans-oefeningen is om het zangersformant te ontwikkelen: F3 ofwel de 3000 hertz, een geluid waar het oor heel gevoelig voor is. Een stem met veel F3 dringt zonder moeite door rumoer heen. Bijvoorbeeld een klas met kinderen, of een orkest ;-).<\/p>\n

Vooral de \u2018geronde\u2019 klinkers lenen zich goed om resonans te ontwikkelen. De meeste zangpedagogen ontwikkelen de resonans met oefeningen op \u2018oe\u2019 of \u2018oo\u2019. Van daaruit wordt de resonans naar de andere klinkers uitgebreid. De klinkers worden vaak gecombineerd met nasale medeklinkers: de M, N en NG. In \u2018Eldar, spreken en zingen\u2019 staan veel nuttige oefeningen.<\/p>\n


\nPahn
\n<\/span><\/h1>\n
\"pahn\"<\/a>
Prof. dr. Johannes Pahn<\/figcaption><\/figure>\n

Prof. dr. Johannes Pahn (1934-2015) was een Duitse foniater (stemarts). Hij ontwikkelde een methodiek om de stem op een ontspannen manier meer draagkracht te geven. De methode werd in 1978 door logopediste Jopie Kuiper<\/a>\u00a0in het academisch ziekenhuis van Groningen ge\u00efntroduceerd. Uitgangspunt is het ontwikkelen van een doordringend (stem)geluid met veel resonans, gecombineerd met een zeer ontspannen aanzetstuk (alles boven de stembanden).<\/p>\n

De Pahn methodiek (ook nasaleer- methode genoemd) wordt veel gebruikt door logopedisten. Veel stemstoornissen ontstaan door het omhoogtrekken van het strottenhoofd. Daardoor ontstaan klachten als heesheid en vermoeidheid. Met behulp van Pahn wordt de client geleerd het strottenhoofd en de kaak te ontspannen en wordt de resonans ontwikkeld. Zo ontstaat een vrije stem die ruim kan klinken. Ook in de zangstemontwikkeling is Pahn zeer nuttig gebleken. Als de spreekstem goede resonans heeft, zal dat de zangstem namelijk ook ten goede komen. Onderdelen van de Pahn methodiek komen voor in de methodes die door zangdocenten worden gebruikt, zonder dat ze een beeld hebben van de complete methodiek. Ik wil daarom op deze pagina de methodiek in grote lijnen schetsen. \u00a0Om te kunnen beginnen met de Pahn methodiek moet de houding en de adem (grotendeels) in orde zijn.<\/p>\n

Het basisgeluid<\/span><\/h2>\n

Open je mond door je kaak te laten hangen, en laat ook je huig zakken. De tong ligt ontspannen in je onderkaak, als een biefstukje. Knijp vervolgens je neus dicht en maak geluid, vanuit de ademsteun. \u00a0Je maakt nu een geluid dat lijkt op het loeien van een koe. Het is waarschijnlijk lager dan je gewone stem. Het kost geen enkele moeite (behalve om je lachen in te houden omdat het zo gek klinkt). Dit is het basisgeluid van Pahn, ik schrijf dat op als \u2018\u0259\u2019, het \u2018shjwa\u2019 teken.<\/p>\n

Laat nu je neus los maar laat alles verder zoals net. Maak nu weer geluid. Als het goed is klinkt dat bijna hetzelfde. Het kan zijn dat het eigen geluid te nasaal is, of juist te oraal. Samen met de logopedist of zangdocent kan je bepalen of je het goede geluid en dus de juiste ontspanning van tong, kaak, strottenhoofd en zachte gehemelte te pakken hebt. Het helpt om een duim tegen het zachte plekje achter je kin te houden en van dezelfde hand een vinger tegen je neus: het plekje achter je kin moet zacht blijven als je geluiden gaat maken, en aan je neus voel je als het goed is steeds trillingen.<\/p>\n

Klinkerkleuren<\/span><\/h2>\n

De klank die je hoort bij het basisgeluid is een neutrale klinker \u2018\u0259\u2019, zoals in \u2018de\u2019 of \u2018je\u2019. In de volgende oefening ga je dit basisgeluid combineren met de andere klinkers aan de hand van de klinkerdriehoek<\/a>.\u00a0\"klinkerdriehoek\"<\/a><\/p>\n

\u0259 -> \/ie\/<\/p>\n

\u0259 -> \/i\/<\/p>\n

\u0259-> \/e\/<\/p>\n

enz. tot aan \/oe\/<\/p>\n

Het nasaleergeluid moet op al die klinkers dezelfde intensiteit houden. In je mond vinden bij het articuleren van de verschillende klinkers hele kleine spierveranderingen plaats, waardoor je je goed bewust wordt hoe je de verschillende klinkers moet produceren. Je kaak en huig blijven echter ontspannen hangen.<\/p>\n

Stimm-\u00fcbungen<\/span><\/h2>\n

Nu gaan we met de stem spelen. Dit is bij uitstek een zangoefening. Op de \u0259 ga je vari\u00ebren in toonhoogte. Je maakt golvende bewegingen, eerst klein (secunde, terts) en alleen in het comfortabele midden van je stem, vervolgens maak je de golven naar boven en beneden groter (kwint tot oktaaf). Je kunt ook glijtonen alleen van boven naar beneden, of beneden naar boven maken. Een reeks glijtonen met tussendoor een goede lage inademing maakt het moeilijker. Als je op de \u0259 in alle hoeken van je stem het nasaleergeluid kunt houden kan je het op de andere klinkers proberen. In het werkboek Pahn methodiek en in Eldar (zie literatuur) staan de oefeningen uitgetekend.\u00a0Op de site De warme stem<\/a>\u00a0\u00a0staan geluidsvoorbeelden van de Stimm-\u00fcbungen. Collega Rob Stallinga<\/a>\u00a0heeft 2 A4tjes met nuttige stimm-\u00fcbungen voor de afwisseling tussen borst- en kopregister gemaakt.<\/p>\n

Kaakval oefeningen<\/span><\/h2>\n

Deze oefeningen zijn heel nuttig voor leerlingen die hun kaak vast houden (bijna iedereen!). Uit een\u00a0studie<\/a>\u00a0blijkt dat hoe ruimer de kaakval is, hoe succesvoller de zanger!<\/p>\n

\"Een<\/a>
Een ruime kaakval: het geheim van een goed geplaatste stem met veel resonans!<\/figcaption><\/figure><\/div><\/div>\n

Vanuit het nasale basisgeluid spreek je met behoud van de nasale klank:<\/p>\n

\u0259 ja ja ja ja ja<\/p>\n

\u0259 na na na na na<\/p>\n

\u0259 la li la li la li la (de \/i\/ is lastig!)<\/p>\n

enz.<\/p><\/div><\/div>

<\/div>\n

Met plofklanken is het lastiger:<\/strong><\/p>\n

\u0259 ta ta ta ta ta<\/p>\n

\u0259 pa pa pa pa pa<\/p>\n

\u0259 ka ka ka ka ka<\/p>\n

enz.<\/p><\/div><\/div>\n

Afwisselende klanken:<\/strong><\/p>\n

\u0259 ma ka ba ma ma<\/p>\n

\u0259 bla bla bla bla bla<\/p>\n

\u0259 mo bo pi pa mo<\/p>\n

enz.<\/p>\n

De ‘tekst’ van de vocalises van Sieber zijn ook heel handig als oefening: da-me-nie-po-toe-la be.<\/p><\/div><\/div>

<\/div>\n

Je kunt deze oefeningen ook zingen. Je begint op 1 toon vanuit het comfortabele midden en gaat secunde voor secunde naar boven zonder te forceren. Daarna dito naar beneden. Vervolgens maak je secunde wisselingen, tertsen, kwarten enz.<\/p>\n

Kauwend articuleren<\/span><\/h2>\n

Beweeg je onderkaak alsof je kauwt. Op die beweging maak je nu het nasale basisgeluid \u0259. Blijf deze kauwende beweging maken op klanken als<\/p>\n

Mjam, mjeem, mjiem, mjoem<\/p>\n

enzovoort.<\/p>\n

Met woorden<\/strong><\/p>\n

Start met het basisgeluid en spreek de volgende woorden uit: bij iedere lettergreep laat je de onderkaak vallen.<\/p>\n

\u0259 minnen \u0259 manen \u0259 mannen \u0259 menen \u0259 mennen<\/p>\n

In Eldar en het Pahn werkboek staan hele rijen met dit soort oefeningen.<\/p>\n

Vervolgens spreek je de woorden achter elkaar uit zonder steeds het basisgeluid te maken.<\/p>\n

Ook dit kan je natuurlijk zingend doen: met secunde wisseling, binnen de terts, kwart, kwint. Ook gebroken tertsen enzovoort.<\/p>\n

Met zinnen<\/strong><\/p>\n

Als de woorden goed gaan kan je zinnen proberen.<\/p>\n

\u0259 noem mijn naam (is een echt Pahn zin)<\/p>\n

\u0259 neem mij mee<\/p>\n

Zie ook verder de literatuur.<\/p>\n

Denasaleren<\/span><\/h2>\n

De laatste stap is om vanuit het basisgeluid, met behoud van de resonans naar de \u2018normale\u2019 spreekstem te gaan. Je begint door een zinnetje met heel veel basisgeluid te spreken, vervolgens spreek je de zin heel hees (met je ‘oude’ stem) uit, en tot slot er tussen in: helder en ontspannen met boventonen.<\/p>\n

Voor zangers is deze stap ook belangrijk: zing een simpele oefening of lied eerst met veel nasaalgeluid. Ga duidelijker articuleren en hef de huig licht op tot een ‘beginnende gaap’ stand waardoor de nasaliteit minder wordt. Maar houd de kaak en tong ontspannen!<\/p>\n

Bijkomende voordelen van Pahn\u00a0<\/span><\/h2>\n

Het primaire doel van de Pahn methodiek is het ontwikkelen van boventonen in de stem. Zoals hierboven al beschreven is Pahn ook heel nuttig voor het bewust leren uitspreken van de verschillende klinkers en het ontwikkelen van kaakval.<\/p>\n

Daarnaast blijkt dat door de ventielwerking van het basisgeluid, de leerlingen zich bewust worden van de lichte, elastische spanning van het middenrif, een goed uitgangspunt voor een bewuste ademsteun.<\/p>\n

Literatuur<\/span><\/h4>\n

Eldar, A.M., Franken, M.C. & Hakkesteegt, M.M. (2011). Spreken en zingen<\/em>. Assen: Van Gorcum<\/p>\n

Hesselink, B. (2005). Pahn-methodiek<\/em>. Utrecht: Uitgeverij Lemma BV.<\/p>\n

Pahn, J. & Pahn. E. (2000). De nasaleermethode<\/em>. Lisse: Swets & Zeitlinger.<\/p>\n

Meer lezen over resonans en frequenties in de zangstem: Sundberg, J. (1977). The acoustics of the singing voice. <\/em>faculty Washington.edu.<\/p>\n

Met de spectrum view app<\/a>\u00a0op de Iphone kan je zien of je de drieduizend hertz er op hebt zitten.<\/p>\n

Voor androids is er de\u00a0spectral view<\/a>\u00a0app<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Resonantie is het trillen van lucht in een bepaalde ruimte. Zangers en logopedisten spreken over resonans als ze het trillen van de lucht in de verschillende holtes van het spreekkanaal bedoelen. Hoe meer je gebruik maakt van de trillingen in<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-540","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"\nResonans<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Een stem met een goede resonans heeft veel boventonen en dringt moeiteloos door rumoer heen. De Pahn methodiek helpt bij het ontwikkelen van de resonans.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/resonans-pahn\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Resonans\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Een stem met een goede resonans heeft veel boventonen en dringt moeiteloos door rumoer heen. De Pahn methodiek helpt bij het ontwikkelen van de resonans.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/resonans-pahn\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Willemijn van Gent\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-04-22T12:06:55+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/neusbijholten-300x225.png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"7 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.willemijnvangent.com\\\/zangles-denhaag\\\/resonans-pahn\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.willemijnvangent.com\\\/zangles-denhaag\\\/resonans-pahn\\\/\",\"name\":\"Resonans\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.willemijnvangent.com\\\/zangles-denhaag\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.willemijnvangent.com\\\/zangles-denhaag\\\/resonans-pahn\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.willemijnvangent.com\\\/zangles-denhaag\\\/resonans-pahn\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\\\/\\\/www.willemijnvangent.com\\\/zangles-denhaag\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2016\\\/01\\\/neusbijholten-300x225.png\",\"datePublished\":\"2016-01-20T12:16:20+00:00\",\"dateModified\":\"2022-04-22T12:06:55+00:00\",\"description\":\"Een stem met een goede resonans heeft veel boventonen en dringt moeiteloos door rumoer heen. De Pahn methodiek helpt bij het ontwikkelen van de resonans.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.willemijnvangent.com\\\/zangles-denhaag\\\/resonans-pahn\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.willemijnvangent.com\\\/zangles-denhaag\\\/resonans-pahn\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.willemijnvangent.com\\\/zangles-denhaag\\\/resonans-pahn\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.willemijnvangent.com\\\/zangles-denhaag\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2016\\\/01\\\/neusbijholten.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.willemijnvangent.com\\\/zangles-denhaag\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2016\\\/01\\\/neusbijholten.png\",\"width\":320,\"height\":240},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.willemijnvangent.com\\\/zangles-denhaag\\\/resonans-pahn\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.willemijnvangent.com\\\/zangles-denhaag\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Resonans en de Pahn methodiek\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.willemijnvangent.com\\\/zangles-denhaag\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.willemijnvangent.com\\\/zangles-denhaag\\\/\",\"name\":\"Willemijn van Gent\",\"description\":\"sopraan - zangdocent - stemcoach\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.willemijnvangent.com\\\/zangles-denhaag\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Resonans","description":"Een stem met een goede resonans heeft veel boventonen en dringt moeiteloos door rumoer heen. De Pahn methodiek helpt bij het ontwikkelen van de resonans.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/resonans-pahn\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Resonans","og_description":"Een stem met een goede resonans heeft veel boventonen en dringt moeiteloos door rumoer heen. De Pahn methodiek helpt bij het ontwikkelen van de resonans.","og_url":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/resonans-pahn\/","og_site_name":"Willemijn van Gent","article_modified_time":"2022-04-22T12:06:55+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/neusbijholten-300x225.png","type":"","width":"","height":""}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"7 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/resonans-pahn\/","url":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/resonans-pahn\/","name":"Resonans","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/resonans-pahn\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/resonans-pahn\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/neusbijholten-300x225.png","datePublished":"2016-01-20T12:16:20+00:00","dateModified":"2022-04-22T12:06:55+00:00","description":"Een stem met een goede resonans heeft veel boventonen en dringt moeiteloos door rumoer heen. De Pahn methodiek helpt bij het ontwikkelen van de resonans.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/resonans-pahn\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/resonans-pahn\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/resonans-pahn\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/neusbijholten.png","contentUrl":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/wp-content\/uploads\/2016\/01\/neusbijholten.png","width":320,"height":240},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/resonans-pahn\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Resonans en de Pahn methodiek"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/#website","url":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/","name":"Willemijn van Gent","description":"sopraan - zangdocent - stemcoach","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/540","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=540"}],"version-history":[{"count":87,"href":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/540\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1908,"href":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/540\/revisions\/1908"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.willemijnvangent.com\/zangles-denhaag\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=540"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}