Je staart uit het raam en opeens zie je iemand lopen: Hè, is dat een klasgenoot van de basisschool? Je volgt de persoon met je ogen, tot je denkt ‘Oh nee, toch niet…’ waarna je de spanning loslaat. Zonder dat je het merkt heb je door de verrassing even kort ingeademd en staat je lijf ‘aan’ tot je die aan het eind van de spanningsboog weer loslaat. Je bent in die tijd in een soort staat van paraatheid geweest die Coblenzer ‘intentie’ noemt. Wat is intentie precies en hoe kan je dat als zanger gebruiken?
Horst Coblenzer (1927-2014) was docent aan de theateropleiding in Wenen, die tijdens het werken met zijn studenten het belang van een moeiteloze adem ontdekte, en hoe je die kan oproepen. Hij werkte het uit tot een methode. Op de website: ‘De Warme Stem‘ beschrijven ze het zo:
‘… deze methode gaat uit van de reflectorische adembeweging en door zo min mogelijk actieve spierbeweging in het adem- en stemsysteem ontstaat een open, klankvol en natuurlijk stemgeluid. Coblenzer gaat uit van drie principes: aandacht, gerichtheid en een evenwichtige houding. Werkelijk aandacht voor iets hebben zou de juiste spieren al op een natuurlijke manier in de juiste spanning zetten, en wekt de inspiratie (inademing, wvg) reflexmatig op zodat men niet extra adem hoeft te halen alvorens te beginnen met spreken. Gerichtheid zorgt voor de communicatie met de ander, wanneer stemgeluid gericht is hoeft men zich minder in te spannen om zijn doel te bereiken’.
In het standaardwerk Spreken en Zingen* van Eldar worden 2 oefeningen gegeven om die intentie te ervaren.
1. Je stelt je voor dat je een blaadje ziet liggen en je wil het gaan oppakken.
2: je stelt je een krat voor en je wil hem gaan optillen.
Bij beide oefeningen voel je de adem moeiteloos binnen stromen, en daarbij meteen een natuurlijke ademsteun ontstaan. Bij een blaadje 1-2 op een schaal van 10 (de effort dial), bij de krat niet meer dan 3-4. De kunst is vervolgens om die intentie een frase lang vol te houden door de intentie te richten: tot de volgende inademing of rust. Tijdens de frase of zin richt je je intentie op de toehoorder: je wil een boodschap overbrengen.
Coblenzer Boogspannen
Een derde oefening voor intentie en ademsteun is de (pijl en) Boogoefening. Deze is vooral nuttig voor zangers. Je zoekt een punt in de verte waar je op gaat mikken. Zet één been in de richting waarin je wil schieten en strek de arm met de ‘boog’ in dezelfde richting. Span nu de boog met aandacht voor het doel, de adem stroomt ruim binnen. Vervolgens laat je de spanning heel langzaam afnemen. De adem stroomt dan langzaam en gelijkmatig uit, gericht op het doel. Doe dat op /s/ en /o/. Voel hoe door de concentratie op het doel de ademsteun gelijkmatig aanwezig blijft. In het boek Adem en stem wat Coblenzer met de longarts Muhar schreef, breiden ze de oefening nog verder uit. Bij het uitademen/zingen houdt je de boog gespannen, dus in de inademingsstand. Het zingen gaat dan nog makkelijker: de toon blijft moeiteloos klinken. Dat klinkt gek, maar je krijgt dan een balans tussen de nog actieve inademingsspieren (ribben en middenrif) en de al werkzame uitademingsspieren (abdominals). Door de focus op het doel blijft er uitgaande focus, je zet de boel nooit vast. Dit vergt lange oefening maar is erg effectief voor zingen. Kern blijft wel de intentie of inspiratie van de inademing.
Het mooiste is het als de inspiratie vanuit de tekst komt: bij een lyrische zin wordt dat dan meestal met de intensiteit van een ‘blaadje’ en bij een dramatische passage met de kracht van ‘krat’ of de boog. En alles er tussenin natuurlijk.
Ga er mee experimenteren en kijk wat bij jou en bij welke frase het beste werkt. Oefen het eerst met een korte, simpele oefening. Daarna een wat langere en houd de intentie de hele oefening vol. Vervolgens op een lied of aria. Bedenk daarbij goed wat je wil overbrengen aan je publiek, want dat is het doel.
Kortom: door middel van een inademing met aandacht en natuurlijk alertheid ontstaat een moeiteloze ademsteun die door de intentie een frase lang kan worden volgehouden.
Coblenzer staat ook bekend om zijn loslaat methode, daarover wellicht later meer.
* Inmiddels is er een 50ste druk van dit standaard werk verschenen.